Ο Μητροπολίτης Παύλος Γ. Αποστολίδης (1963-2022). Σημεία σταθμοί στην αρχιερατεία του στη Δράμα (2005-2022)

π. Κωνσταντίνος Αρ. Χλιάρας

Εφημέριος Ι. Μ. Ν. Εισοδίων της Θεοτόκου Δράμας,

Ιστορικός, Msc και Υπ. Δρ. Λαογραφίας (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων)

 

Ο Μητροπολίτης

Παύλος Γ. Αποστολίδης (1963-2022).

Σημεία σταθμοί στην αρχιερατεία του

στη Δράμα (2005-2022)

 

Δράμα 2023

 

«Ουκ έστιν μαθητής μείζων του διδασκάλου αυτού» (Ματθ. 10:24)

Έχοντας βαθύτατη πεποίθηση στον κυριακό λόγο όπως τον παραθέτει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος στο Ευαγγέλιό του συνειδητοποιώ πόσο δύσκολο είναι να αρθρώσεις λόγο για τον πνευματικό σου πατέρα, για τον πνευματικό σου γεννήτορα, τον πνευματικό σου διδάσκαλο. Ωστόσο ζητώντας την ευχή του ιδίου όσο και των παρευρισκομένων –ων πρώτος ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας και διάδοχός του κ. Δωρόθεος – θα προσπαθήσω να ανταπεξέλθω στην κατά το δυνατό αρτιότερη κάλυψη του θέματος.

Πρώτα απ’ όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω το Διοικητικό Συμβούλιο της Ενώσεως Ποντίων Χορευτών «ο Πυρρίχιος» και ιδιαιτέρως τον Πρόεδρό της κ. Δημήτρη Τσακαλίδη τόσο για την απόφασή του να αφιερώσουν τις κατ’ έτος καθιερωμένες εκδηλώσεις τους υπό τον γενικό τίτλο «Ευξείνιον Σύναγμα» στη μνήμη του μακαριστού ποιμενάρχου μας, ο οποίος υπήρξε επίτιμος πρόεδρος της Ένωσης, όσο και για την λίαν τιμητική πρόσκλησή τους να αναλάβω στην αποψινή εκδήλωση την κεντρική ομιλία.

Το θέμα της παρούσας ομιλίας επικεντρώνεται στην πολύπλευρη ποιμαντική, φιλογενή, πολιτιστική και κοινωνική δραστηριότητα που ανέπτυξε ο μακαριστός Μητροπολίτης μας κατά τα 17 έτη της αρχιερατείας του στην μαρτυρική Μητρόπολη Δράμας. Αφού πρώτα διεξέλθουμε ιστορικώς τον βίο του μέχρι την εκλογή του θα εστιάσουμε στην εδώ αρχιερατεία του και ιδιαιτέρως σε σημεία σταθμούς αυτής προσεγγίζοντάς την μέσα από δικά του κείμενα, δικούς του λόγους αλλά και εποπτικά μέσα.

 

 

 

 

 

Τα πρώτα χρόνια

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Δράμας κυρός Παύλος, κατά κόσμον Αλέξανδρος Αποστολίδης, γεννήθηκε στη Βέροια το 1963. Έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Νάουσα, στην ενορία του Αγίου Δημητρίου,

«Τόν ἱστορικό Ἅγε Δημήτρη πού περισυνέλεξε καί παρηγόρησε τούς πρόσφυγες πού καθημαγμένοι ἐγκατεστάθησαν στήν πόλη ἑκατό χρόνια μετά τήν καταστροφή της. Πράγματι, ἡ πόλη μας ἔχοντας βιώσει τήν ὁλοκαύτωσή της ἀπό τούς ἴδιους δυνάστες, ἀγκάλιασε τούς εὐγενεστάτους Ποντίους τῆς Τραπεζοῦντος, τῆς Ἀργυρουπόλεως, τῆς Κρώμνης καί ἄλλων περιοχῶν πού τήν ἐπέλεξαν γιά κατοικητήριο, χωρίς ῥατσισμό, ὑποτίμηση καί περιφρόνηση[1]».

«Ἀξιοθαύμαστη εἶναι ἡ πόλη αὐτή γιά ὅσα κατώρθωσε καί γιά ὅσα προσέφερε στόν βωμό τῆς ἐλευθερίας. Ἀπό παντοῦ λοιπόν ἡ φύση, ἡ ἀγάπη τῶν προγόνων μας γιά τό ὡραῖο, ἡ ἐποπτεία τῶν ἀρχόντων μας, ἐρανίσθησαν κάθε ἀγαθό καί τό ἔκαναν κτῆμα τῆς πόλης μας. Διαθέτει τόσα ἀγαθά, τέλεια κατασκευή, ἀπολαμβάνει τήν θέση της, τήν ἁρμονία τῶν ἐποχῶν, καί κοσμεῖται ἐπιπλέον ἀπό τό παρελθόν της[2].»

Διδάχθηκε την κατά Θεόν ευσέβεια από τους γονείς του Γεώργιο και Ελπίδα αλλά κυρίως από την προγιαγιά του Ελένη Κωφίδου Σιαμανίδου η οποία τον μύησε εξ απαλών ονύχων στην λαϊκή ποντιακή ευσέβεια.

Για την αγαπημένη του προγιαγιά και τη συμβολή της στη διαπαιδαγώγησή του γράφει ο ίδιος του στην χειροτονητήρια ομιλία του (9 Οκτωβρίου 2005):

«Ἐάν ὁ Μέγας Ποντιοκαππαδόκης ἅγιος Βασίλειος ἐκαυχᾶτο ὅτι ἀνετράφη καί ἐδέχθη τά τῆς εὐσεβείας νάματα ὑπό τῆς τίτθης του, τῆς περιβοήτου Μακρίνης, δύναμαι κἀγώ ὀφειλετικῶς νά μνημονεύσω τήν πεφιλημένην προμήτορά μου Ἑλένην Κωφίδου-Σιαμανίδου ἐκ τῆς εὐάνδρου Κρώμνης, τῆς μητροπόλεως τῶν κρυπτοχριστιανῶν, ἡ ὁποία ὑπῆρξε δι᾿ ἐμέ διδάσκαλος εὐσεβείας καί γνήσιον «εἰσοδικόν ἆσμα» εἰς τά τοῦ Πόντου[3]».

Η καρδιά του νεαρού Αλέξανδρου πάλλονταν από την αγάπη στον Χριστό και στον πολιτισμό των προγόνων του. Όλη του η ενέργεια από παιδί διοχετεύονταν σε αυτές τις δύο κατευθύνσεις, σε αυτά τα δύο ιδανικά. Στην Εκκλησία και στον Πόντο. Η επαφή του και η συναναστροφή του με Ποντίους πρόσφυγες πρώτης γενιάς αλλά και με αξιόλογες εκκλησιαστικές μορφές κατέστησαν για τον ίδιο βίωμα, βαθύ εσωτερικό αποτύπωμα την αγάπη του για την Εκκλησία και τον Πόντο. Οι δύο αυτές έννοιες συνείχαν τον μακαριστό σε όλη του τη ζωή. Είναι αυτές οι έννοιες που με αυταπάρνηση υπηρέτησε καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου του. Κατά μαρτυρία του ιδίου σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Ψίθυροι» της Δράμας τον Δεκέμβριο του 2017 τα παιδικά του χρόνια υπήρξαν καθοριστικά για τη συγκρότηση του χαρακτήρα του και την καλλιέργεια της ιερατικής του κλήσης. Μεταξύ άλλων σημείωνε:

«Τά πρῶτα παιδικά μου χρόνια τά πέρασα στή Νάουσα, ἦταν ἐξαιρετικά καί νομίζω ἔπαιξαν καταλυτικό ρόλο στή διαμόρφωση τοῦ χαρακτῆρα μου. Πρόλαβα τήν προγιαγιά μου πού μοῦ ἔδωσε τά πρῶτα μαθήματα γιά τήν πίστη καί τόν Πόντο. Οἱ γονεῖς μου στοργικότατοι δέν μοῦ στέρησαν τίποτε καί φρόντισαν μαζί μέ τίς δύο γιαγιάδες μου νά μοῦ προσφέρουν ὅλα τά μέσα τῆς ἐποχῆς, πνευματικά καί ὑλικά, ὥστε νά ἀποκτήσω ἄρτια δομή. Στό 5ο Δημοτικό Σχολεῖο πού φοίτησα μέχρι τήν Τετάρτη τάξη, εἶχα ἐξαιρετικούς δασκάλους. Στή συνέχεια, λόγῳ τῆς ἐργασίας τοῦ πατέρα μου, μετοικήσαμε στήν Ἀθῆνα γιά μία πενταετία. Καί αὐτό μέ βοήθησε νομίζω διότι διευρύνθηκαν οἱ ὁρίζοντές μου. Ἰδιαίτερα μέ βοήθησε ἡ πνευματική σχέση πού καλλιέργησα μέ τό Ἅγιον Ὄρος. Ὠφελήθηκα πολύ καί γνώρισα ἁγίους μοναχούς.» Ενώ για τις επιδόσεις του στο σχολείο είπε: «Θά κατέτασσα τόν ἑαυτό μου στούς ἐπιμελεῖς μαθητές. Μέ χαρακτήριζε ὁ αὐθορμητισμός καί τό θάρρος. Ἀπ’ ὅτι θυμᾶμαι δέν κατέβαλα ἰδιαίτερο κόπο γιά τήν ἐμπέδωση τῶν μαθημάτων.»

Η ιερωσύνη

Ο μακαριστός Παύλος παιδιόθεν είχε κλήση προς την Εκκλησία. Διακονούσε στον Άγιο Δημήτριο της Νάουσας, έψελνε και συνόδευε πολλές φορές τον μακαριστό Γέροντά του Βεροίας κυρό Παύλο στις περιοδείες ανά την επαρχία του. Τον Αύγουστο του 1977, σε ηλικία 14 ετών, κατά την πανήγυρη του Αγίου Θεοφάνους πολιούχου της Ναούσης χειροθετήθηκε Αναγνώστης και κατετάγη έτσι στις τάξεις του κατωτέρου κλήρου.

Μετά τις εγκύκλιες σπουδές φοίτησε στην Εκκλησιαστική Σχολή Λαμίας από την οποία αποφοίτησε αριστούχος με βραβείο ήθους. Κατά τη διάρκεια της φοίτησής του στη σχολή συνδέθηκε πνευματικά με την Ιερά Μονή Αγάθωνος και τους εκεί πατέρες μεταξύ των οποίων ο Όσιος Βησσαρίων ο Αγαθωνίτης αλλά και ο Αρχιμανδρίτης Γερμανός Δημάκος, γνωστός ως Παπα-Ανυπόμονος, πρωτοπαλλήκαρο του Άρη Βελουχιώτη στα χρόνια της αντίστασης.

Παράλληλα συνδέθηκε και με τον Αγιορετικό μοναχισμό. Από μικρή ηλικία ήταν συχνές οι επισκέψεις του στα ιερά προσκυνήματα του Άθωνα όπου είχε την ευκαιρία να γνωρίσει και να συνδεθεί με εμβληματικές μορφές της Αθωνικής πολιτείας. Οι επαφές του με τις Μονές Αγίου Παύλου και Αγίου Διονυσίου ήταν οι πλέον χαρακτηριστικές.

Σε ηλικία 19 ετών, την Κυριακή της Πεντηκοστής 26 Ιουνίου 1983 κείρεται μοναχός στην Ιερά Μονή Αγίου Αθανασίου Σφηνίτσης Ημαθίας λαμβάνοντας το όνομα Παύλος. Την 29^η Ιουνίου της ιδίας χρονιάς έλαβε τον πρώτο της ιερωσύνης βαθμό, αυτόν του Διακόνου από τον μακαριστό Μητροπολίτη Βεροίας και Καμπανίας κυρό Παύλο Γιαννυκόπουλο, τον και Γέροντά του, στον πανηγυρίζοντα Ιερό Μητροπολιτικό Ναό των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στην Βέροια. Ως Διάκονος υπηρέτησε πλησίον του μακαριστού Βεροίας Παύλου ενώ παράλληλα φοιτά στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης της οποίας κατέστη πτυχιούχος το 1988. Στις 29 Ιουνίου 1988 χειροτονείται πρεσβύτερος και τοποθετείται εφημέριος στον Ιερό Προσκυνηματικό Ναό Αγίου Αντωνίου του Βεροιέως στην πόλη της Βέροιας.

Ηγούμενος στην Παναγία Σουμελά

Το 1991, τοποθετείται Ηγούμενος στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά στο όρος Βέρμιο της Ημαθίας, ενώ σύντομα αναλαμβάνει και πρώτος Αντιπρόεδρος του ομωνύμου ιδρύματος. Εκ της νέας αυτής θέσεως στην οποία βρέθηκε κατόπιν τοποθετήσεως από τον μακαριστό Γέροντά του κατάφερε να αναδείξει αλλά και να καλλιεργήσει περαιτέρω τα δύο θεόσδοτα τάλαντά του, την αγάπη και την αφοσίωσή του στην Εκκλησία και στα του Πόντου. Έτσι κατά την παραμονή του στην ηγουμενία της Μονής συνέβαλε τα μέγιστα για την απρόσκοπτη λειτουργία της. Φιλακόλουθος ων τελούσε καθημερινά σχεδόν τις ακολουθίες στο παλλάδιο της Θεομήτορος, τελούσε μυστήρια, εξομολογούσε τον λαό του Θεού και συνέβαλε στην αναζωογόνηση της Μονής. Η παρουσία του σε αυτή υπήρξε συνεχής.

Η περίοδος αυτή υπήρξε καθοριστική στην μετέπειτα πορεία του. Θα μπορούσαμε να πούμε ίσως πως καθόρισε την εξέλιξή του. Ο μακαριστός Παύλος ταύτισε την ύπαρξή του με την Μονή όσο κανείς άλλος κληρικός μέχρι σήμερα μετά τον επικατάρατο εκπατρισμό. Η ηγουμενία του στην Παναγία Σουμελά υπήρξε όλως παραγωγική καθώς κατά τη διάρκειά της χάρη στις άοκνες και συστηματικές του προσπάθειες συντελέστηκαν γεγονότα σταθμοί γι’ αυτήν.

Ένα από τα πρώτα ζητήματα με τα οποία ασχολήθηκε ως Ηγούμενος ήταν η ανακομιδή και μετακομιδή των λειψάνων του Μητροπολίτου Τραπεζούντος και μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσάνθου Φιλιππίδου από την Αθήνα στην Μονή. Ως εμβριθής γνώστης της ιστορίας του Ποντίου Ελληνισμού, ιδία δε της εκκλησιαστικής, θέλησε να εκπληρώσει το αίτημα του μακαριστού Ιεράρχου να ταφεί στην Παναγία Σουμελά. Και μπορεί μεν η ιστορική Σουμελά να μένει στα χέρια των αλλοτρίων, η νέα όμως Σουμελά στην οποία ενθρονίστηκε η εικόνα της Παναγίας στο Βέρμιο είναι η συνέχεια αυτής για όσο ο Θεός επιτρέψει. Έτσι με ενέργειες του ιδίου μέσω του Ιδρύματος της Παναγίας Σουμελά και της Μητροπόλεως Βεροίας υπεβλήθη αίτημα στην Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος η οποία ενέκρινε τη μεταφορά των λειψάνων του μακαριστού Χρυσάνθου. Ο μακαριστός Παύλος ιδίαις χερσί ανεκόμισε τα οστά του Χρυσάνθου στις 8 Οκτωβρίου 1991. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1992, ημέρα Κυριακή πραγματοποιήθηκε με λαμπρότητα στη Μονή της Παναγίας Σουμελά Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και ιερό μνημόσυνο και στη συνέχεια τα λείψανα του αείμνηστου Αρχιεπίσκοπου Χρυσάνθου τοποθετήθηκαν σε ειδική θέση στη βάση της προτομής του πίσω από το ιερό βήμα του περικαλλούς ναού.

Ένας ακόμα σταθμός στη διάρκεια της ηγουμενίας του υπήρξε και η επιστροφή στη Μονή των ιερών κειμηλίων της από το Βυζαντινό Μουσείο. Με ενέργειές του προς τον τότε Πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και την Υπουργό Πολιτισμού Ντόρα Μπακογιάννη κατάφερε να επιστραφούν στην Μονή ο ιερός αργυρόδετος σταυρός του Αλεξίου του Κομνηνού που φέρει Τίμιο Ξύλο και το χειρόγραφο Ευαγγελιστάριο του Οσίου Χριστοφόρου. Σε μια σεμνή τελετή κατά τον εορτασμό της Κοίμησης της Θεοτόκου τον Δεκαπενταύγουστο του 1993 ο ίδιος ο Πρωθυπουργός κόμισε τα κειμήλια τα οποία θησαυρίζονται μέχρι σήμερα μαζί με το ιερό εκτύπωμα της Παναγίας μας στην Μονή.

Παράλληλα με αυτά ανύστακτη υπήρξε η μέριμνά του για την αναβίωση και διάδοση της τιμής Ποντίων Αγίων που ο χρόνος έφθειρε και οδήγησε στην αφάνεια. Στο πλαίσιο αυτό θησαυρίστηκαν μέσω δωρεών λείψανα ποντίων Αγίων στη Μονή, τελούνταν πανηγυρικές λειτουργίες κατά την ημέρα της μνήμης των, πραγματοποιούνταν σχετικές ομιλίες σε συνεργασία με ποντιακά σωματεία ανά την Ελλάδα. Στόχος και σκοπός του μακαριστού ήταν αφενός η διατήρηση της μνήμης των Αγίων και η ακατάπαυστος δι’ αυτών δοξολογία του ονόματος του Θεού και αφετέρου η διάδοση της ποντιακής ορθόδοξης πνευματικότητας στις νεότερες γενιές των Ποντίων αλλά και σε κάθε άνθρωπο που επιθυμούσε να γνωρίσει την ακραιφνή αυτή έκφραση ορθόδοξης πνευματικότητας.

Κυρίαρχη μορφή σε αυτή την προσπάθεια υπήρξε ο πολιούχος της Τραπεζούντος, ο Άγιος μεγαλομάρτυς Ευγένιος. Ο μακαριστός Παύλος ευλαβούνταν ιδιαιτέρως τον Άγιο Ευγένιο και προσπάθησε να αναδείξει εκ νέου την τιμή του. Μπορεί να τιμάτο εξαιρετικώς στην πόλη των Κομνηνών αλλά στην Ελλάδα μετά τα χρόνια της προσφυγιάς η τιμή του Αγίου είχε ατονίσει. Στο πλαίσιο αυτό με δική του μέριμνα εκδόθηκε από την Ιερά Μονή Παρακλήτου Ωρωπού Αττικής το 1996 ο βίος και τα θαύματα του Αγίου. Πρόκειται για έκδοση που περιλαμβάνει δύο αγιορείτικα χειρόγραφα από κώδικες της Ιεράς Μονής Διονυσίου σχετικά με το μαρτύριο και τα θαύματα του Αγίου. Επιπλέον με προσπάθειές του καθιέρωσε εκ νέου στην Ελλάδα την από αιώνων λησμονηθείσα εορτή του Γενεθλίου του Αγίου Ευγενίου που άλλοτε πανηγυρικότατα τελούνταν στην πρωτεύουσα του Πόντου. Για το σκοπό αυτό ζήτησε από τον τότε Ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Πέλλης, Εδέσσης και Αλμωπίας Αρχιμανδρίτη Ιωήλ Φραγκάκο, νυν Μητροπολίτη Εδέσσης, την σύνθεση σχετικής ακολουθίας. Η δε παρουσία του στις εορτές προς τιμήν του Αγίου στην Ιερά Μητρόπολη Καλαμαριάς, όπου και το κέντρο της μνήμης του, υπήρξε συνεχής.

Κατά την περίοδο της ηγουμενίας του ταξίδεψε πολλές φορές ως προσκυνητής στις αλησμόνητες πατρίδες στην προγονική γη του Πόντου. Γνώρισε εκ του σύνεγγυς απλούς ανθρώπους που εν αντιθέσει με τους ανταλλαχθέντες της συνθήκης της Λωζάννης παρέμειναν εκεί μεταστρεφόμενοι στον ισλαμισμό, διατηρώντας ωστόσο όλο τον πλούτο του ποντιακού πολιτισμού. Οι δεσμοί του με τους γηγενείς Ποντίους της ευρύτερης περιοχής της Τραπεζούντος υπήρξαν άρρηκτοι και συνεχείς μέχρι το τέλος του βίου του.

Την ίδια περίοδο λόγω των συνεχών ερευνών του γύρω από τα ζητήματα της ιστορίας και του πολιτισμού του Πόντου βρέθηκε στα Πατριαρχεία στην Βασιλεύουσα ερευνώντας αρχεία από το πλούσιο αρχειοφυλάκειο της Μητέρας Εκκλησίας οπότε και γνώρισε τον Οικουμενικό μας Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο. Ο Πατριάρχης εκτίμησε δεόντως τον νέο λόγιο φέρελπι Πόντιο κληρικό. Η σχέση αυτή με τον Πατριάρχη του Γένους με τα χρόνια θα εξελίσσονταν σε μια ειλικρινή και ανιδιοτελή φιλία.

Στα χρόνια της παραμονής του στην Παναγία Σουμελά ανέπτυξε και έντονη ερευνητική δραστηριότητα. Έτσι το 1995 κατέστη διπλωματούχος του Τμήματος Ποιμαντικής Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης υποστηρίζοντας την διπλωματική του εργασία με θέμα «Ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος Φιλιππίδης (1913-1923) Η Αρχιερατεία του στην Τραπεζούντα», ενώ το 2002 κατέστη διδάκτωρ της ιδίας σχολής υποστηρίζοντας την διδακτορική του διατριβή με θέμα «Η Μητρόπολις Ροδοπόλεως. Το Ζήτημα των Εξαρχιών του Πόντου». Παράλληλα συμμετείχε σε πλήθος εκδόσεων, εκδηλώσεων και συνεδρίων ποντιακού αλλά και ευρύτερου ενδιαφέροντος.

Η εκλογή του στη Μητρόπολη Δράμας και η χειροτονία του

Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος εκτιμώντας την μέχρι τότε δράση του τη προβολή του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρού Χριστοδούλου τον εξέλεξε Επίσκοπο και Μητροπολίτη της αγιωτάτης Μητροπόλεως Δράμας στις 5 Οκτωβρίου 2005 εις διαδοχήν του κοιμηθέντος Μητροπολίτου Δράμας Διονυσίου. Ακολούθως στις 9 Οκτωβρίου στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών χειροτονήθηκε Επίσκοπος από τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών κυρό Χριστόδουλο. Συλλειτούργησαν Επίσκοποι από την Εκκλησία της Ελλάδος, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αλλά και Αγιορείτες πατέρες.

Στο σημείο αυτό ας παρακολουθήσουμε κάποια αποσπάσματα από την χειροτονητήριο ομιλία του στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών στις 5 Οκτωβρίου 2005.

 

 

 

 

Ο ερχομός του στην Δράμα

Η ενθρόνισή του έγινε στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Εισοδίων της Θεοτόκου Δράμας στις 19 Νοεμβρίου 2005. Έκτοτε ανέλαβε τη διαποίμανση της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας που του εμπιστεύθηκε η Εκκλησία.

Στον ενθρονιστήριο λόγο του δεν επιδόθηκε σε προγραμματικές δηλώσεις για την αρχόμενη ποιμαντορία του δηλώνοντας περίτρανα ότι «δέν θεωρῶ φρόνιμον ἐν εἴδει προγραμματικῶν δηλώσεων ν᾿ ἀναπτύξω ταύτην κατά τήν ὥραν αὐτήν». Αντ’ αυτού τόνισε την πνευματική σχέση του Επισκόπου με το ποίμνιό του, ξεκαθαρίζοντας κατά το παράδειγμα του Κυρίου μας πως δεν ήρθε για να διακονηθεί αλλά για να διακονήσει: «Ερχόμενος πρός ὑμᾶς, τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά καί περιπόθητα, ἤ μᾶλλον σταλείς ὑπό τῆς πνοῆς τοῦ Παναγίου Πνεύματος, τοῦ συγκροτοῦντος τόν θεσμόν τῆς Ἐκκλησίας, ἵσταμαι ἐν τῷ μέσῳ ὑμῶν οὐχί διά νά κηρύξω ἐμαυτόν, ἀλλά τό Εὐαγγέλιον καί τήν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ».

Στο τέλος του επιβατηρίου λόγου του υπενθύμισε στο ακροατήριο τους λόγους του προκατόχου του Αγίου Χρυσοστόμου:

«Ἡ Ἐκκλησία, ὡς τήν ἐστερέωσαν οἱ ἅγιοι Πατέρες, δέν εἶναι ψυχρά δύναμις ἐπιτάσσουσα οὔτε ὀργάνωσις ὑπολογίζουσα, ἀπειλοῦσα ἤ ἐκδικουμένη μέ τό φόβητρον τῆς ἀνταποδόσεως. Εἶναι μήτηρ ἀγαπῶσα καί συγχωροῦσα καί ἐμπνέουσα τό γλυκύτερον τῶν ἐπί γῆς αἰσθημάτων. Καί οἱ διακονοῦντες αὐτήν ποιμένες ἀποστολήν ἔχουν νά προσεγγίζωσι τά διψῶντα χείλη τῶν χριστιανῶν πρός τούς πλήρεις θείου γάλακτος μαστούς, διά τήν ἀκεραίαν, τήν ἀσάλευτον, τήν ὑπερτέραν ὑγείαν τῆς ζωῆς. Τήν ἀποστολήν μου αὐτήν ἐν μέσῳ ὑμῶν θά ἐπιτελέσω κατά τούς νόμους τῆς θείας ἁρμονίας, ἐάν λειτουργῶν ἐμπνεύσω τήν κατάνυξιν τῆς καρδίας καί οὐχί ἁπλῶς τήν προσευχήν τῶν χειλέων, ἐάν ἐμφυσήσω τό θάρρος καί τήν ἐλπίδα καί οὐχί τήν ἀνίαν καί τό δέος, ἐάν ἀνασύρω τούς μαργαρίτας, τούς ὁποίους ἐγκλείει εἰς τό βάθος πᾶσα ἑλληνική καρδία, ἐάν ἀνοίξω τούς κρουνούς τῆς ἀγάπης, ἐάν δώσω παλμόν θάρρους, ὑπερηφανείας καί θυσίας εἰς ὅλας τάς ψυχάς, ἐάν συντονίσω τά αἰσθήματα καί ὠθήσω εἰς τά ἔργα τοῦ φωτός. Θά ἀνεγείρω οὕτω μεθ᾿ ὑμῶν θημωνιάς καρπῶν, προϊόν τῆς ἐργασίας, καί ἱδρύματα εὐποιΐας, ἀπαύγασμα τῆς ἀγάπης τοῦ πλησίον, καί στερεάς στήλας τῶν εὐγενῶν αἰσθημάτων τοῦ ἀνθρωπισμοῦ καί ἀκατάλυτα τείχη τῶν ἱερῶν ἐθνικῶν δικαίων καί προνομίων.

     Πάσχα Κυρίου εὐαγγελίζομαι ὑμῖν, ἀγαπητά τέκνα, μέ τήν ποιμαντορικήν ῥάβδον, δᾷδα τῆς Ὀρθοδοξίας.ΑΜΗΝ»( Χρυσοστόμου Δράμας, Ἐνθρονιστήριος).

Ο μακαριστός Παύλος από την πρώτη στιγμή της ελεύσεώς του στη Δράμα υπήρξε προσιτός προς όλους, ξεκαθαρίζοντας πως: «Ἡ Μητρόπολις δέν εἶναι φρούριον ἀπόρθητον ἐντός τοῦ ὁποίου θά ἐγκλεισθῇ ὁ ποιμενάρχης σας. Ὅθεν καλῶ πάντας ὑμᾶς, καί ἰδίως τήν σπουδάζουσαν, ἐργαζομένην καί τήν ἐν ἀγωνίᾳ πρός ἐξεύρεσιν ἐργασίας διατελοῦσαν νεότητα, νά τήν ἐκπορθήσετε. Ἀλλά τί λέγω; Δέν θά χρειασθῇ. Ἀμαχητί σᾶς παραδίδεται ἀπό τῆς σήμερον».

Με ειλικρίνεια και συνέπεια προσπάθησε στα δεκαεπτά χρόνια της ποιμαντορίας του να μορφώσει τον Χριστό στις καρδιές των χριστιανών της επαρχίας του διακηρύσσοντας με κάθε ευκαιρία πως βασικό έργο της Εκκλησίας είναι η καθοδήγηση των ψυχών των πιστών στη σωτηρία. Συχνά αποστρέφονταν ως δευτερευούσης σημασίας και πάρεργα όλα τα υπόλοιπα με τα οποία ασχολούνταν η Εκκλησία ή οι κληρικοί. Ήταν άνθρωπος της προσευχής. Τελούσε με συνέπεια τον μοναχικό του κανόνα. Λειτουργούσε τακτικότατα. Ο Θεός τον προίκισε με δυο σπουδαία χαρίσματα, τον λόγο και τη φωνή. Άριστος και μεγαλοπρεπής λειτουργός αλλά και δεινός ρήτορας παρακινούσε τους χριστιανούς στην προσευχή δίδασκοντάς τους παράλληλα και ορθοτομώντας τον λόγο της αληθείας. Φιλακόλουθος λειτουργούσε τακτικά στους ναούς και τις μονές της επαρχίας μας. Αγαπούσε ιδιαιτέρως την Παναγία και τους Αγίους. Η ευπρέπεια και η ευταξία των ναών και των ακολουθιών, η ευλαβής τήρηση του ισχύοντος τυπικού της Μεγάλης Εκκλησίας υπήρξαν συνεχής του μέριμνα. Σε αυτό ο παύλειος λόγος «τα πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γιγνέσθω» βρήκε την απόλυτο εφαρμογή του.

Το ενδιαφέρον του για την Εκκλησία ανύστακτο. Στην δεκαεπτάχρονη ποιμαντορία του ενδιαφέρθηκε τόσο για το έμψυχο υλικό της Μητροπόλεώς μας ανακαινίζοντας το σώμα των κληρικών χειροτονώντας 69 κληρικούς, όσο και για το άψυχο εγκαινιάζοντας 24 νέους ναούς, ανακαινίζοντας και αναπαλαιώνοντας πολλούς ακόμη. Προέτρεπε πάντοτε τους κληρικούς της επαρχίας του να επιμορφώνονται, να σπουδάζουν, να μελετούν. Στις ιερατικές συνάξεις πάντοτε τους συμβούλευε με αγάπη ενώ όταν έπρεπε τους διόρθωνε με παρρησία.

Η ενασχόλησή του με τα πνευματικά ζητήματα συνοδεύονταν πάντοτε με την εσωτερική του ανάγκη να αναδείξει την ιστορικότητα της επαρχίας μας τιμώντας τους προκατόχους του, την ιστορία της Μητροπόλεως και του τόπου προβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στους χριστιανούς τις αψευδείς αλήθειες με τις οποίες έζησαν και πορεύθηκαν οι παλαιότερες γενεές. Η ιστορία και η παράδοση υπήρξαν πάντοτε προσφιλή του θέματα.

Για τον Παύλο η ζωή της Εκκλησίας είναι ολόσφικτα δεμένη με την υπόσταση του Γένους.

Ο Δράμας Παύλος έφθασε στην επαρχία μας έχοντας στην κατοχή του ένα πλούσιο πνευματικό οπλοστάσιο το οποίο χρησιμοποίησε με σύνεση, ευθύτητα, οξύνοια και αποφασιστικότητα κατά τη διάρκεια της δεκαεπταετούς ποιμαντορίας του. Σε αυτό δέσποζαν δύο κυρίαρχες παιδιόθεν ιδέες και αρχές, η βαθειά εκκλησιαστική του συνείδηση που σμιλεύθηκε και σφυρηλατήθηκε μέσα στα χρόνια με κύρια χαρακτηριστικά της την ησυχαστική και νηπτική ορθόδοξη παράδοση,  αλλά και η βιωματική του σχέση με την ορθόδοξη λαϊκή θρησκευτική παράδοση, την ιστορία και τον πολιτισμό μας που πηγαία κέρδισε και κατέστη φορεύς από την συναναστροφή του με τους παλαιούς, παλαιούς κληρικούς αλλά και πρόσφυγες της πρώτης γενεάς. Οι δύο αυτοί άξονες που συνείχαν όλο του τον βίο, τον ενέπνεαν, τον διαμόρφωσαν και τον καθοδηγούσαν ήταν και αυτοί που συναντούμε σε όλες τις εκφάνσεις της αρχιερατείας του στην Μητρόπολη Δράμας.

Ας ακούσουμε όμως τον ίδιο να μας περιγράφει ποίων παραδόσεων φορεύς ήταν αλλά και ποια ήταν η ορθόδοξη θεραπευτική που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ως συνεχιστής των πατρίων και παραδεδομένων. Τα αποσπάσματα που θα παρακουλουθήσουμε προέρχονται από εισήγηση του ιδίου στη 2^η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας στη Θεσσαλονίκη, τον Οκτώβριο του 2015. Τα θέματα αυτά ήταν ιδιαιτέρως αγαπητά για τον ίδιο και πάντοτε συνείχαν την καρδιά του και τον συγκινούσαν βαθύτατα.

(Βίντεο 10, 13 και 11)

 

 

 

 

ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΑΘΜΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΟΡΙΑ ΤΟΥ

Η ανακομιδή και η αγιοκατάταξη του Οσίου Γεωργίου του Νέου

Ένα από τα πρώτα μελήματά του μετά την εγκατάστασή του στη Δράμα ήταν η ανακομιδή των λειψάνων του Οσίου Γεωργίου του νέου Ομολογητή. Κοινή πεποίθηση των χριστιανών της επαρχίας μας ήταν πως ο Γέροντας Γεώργιος Καρσλίδης, ο μοναστής της Σίψας υπήρξε μια σύγχρονη αγία μορφή της Εκκλησίας μας. Ο ίδιος ο Όσιος είχε ζητήσει από τα πνευματικά του παιδιά να μην ανακομίσουν τα λείψανά του. Ο ίδιος θα μεριμνούσε να έρθει δικός του άνθρωπος από την Ανατολή για να αναλάβει τα σχετικά. Έτσι ο συμπατριώτης του Πόντιος Επίσκοπος της Δράμας Παύλος στην πρώτη ακόμα επαφή που είχε με αντιπροσωπεία της Μονής κατά την χειροτονία του στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 2005, εξέφρασε την πρόθεσή του να ανακομίσει τον Άγιο.

Την 9^η Φεβρουαρίου 2006, ημέρα της απόδοσης της εορτής της Αναλήψεως ο μακαριστός Παύλος ανεκόμισε τα ιερά λείψανα του Οσίου. Με την ιστορικής σημασίας αυτή πράξη ο Παύλος άνοιγε την επισκοπική του προσφορά και διακονία στον ευγενή και φιλόθεο λαό της επαρχίας του. Προβάλλοντας την οσιακή μορφή του Ποντίου στην καταγωγή Οσίου Γεωργίου επεζήτησε να τον έχει αρωγό και συμπαραστάτη στα ποιμαντικά του καθήκοντα και μεσίτη προς τον Μεγάλο Αρχιερέα Χριστό την ημέρα της κρίσεως. Στην Ιερά Μονή της Σίψας με την ανακομιδή του Οσίου, τον πρώτο μεγάλο σταθμό της δεκαεπτάχρονης ποιμαντορίας του Παύλου στη Δράμα άνοιγε ο κύκλος της αρχιερατείας του και εκεί, πλησίον της λάρνακος του Οσίου έμελλε να ολοκληρωθεί τον Μάιο του 2022 με την ταφή του.

Την ανακομιδή ακολούθησαν όλες οι κανονικές ενέργειες για την επίσημη αγιοκατάταξη του Οσίου και την συμπερίληψή του στο Αγιολόγιο της καθ’ ημάς Εκκλησίας. Η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου με απόφασή της στις 18 Μαρτίου 2008 κατέταξε επισήμως τον Όσιο Γεώργιο στο αγιολόγιο της Εκκλησίας μας ορίζοντας την μνήμη του στις 4 Νοεμβρίου εκάστου έτους, ημέρα της οσιακής του κοιμήσεως.

Οι πρώτοι εορτασμοί της μνήμης του Αγίου τον Νοέμβριο του 2008, συνοδεύτηκαν από την έλευση της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητας του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου αλλά και του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου στην Ιερά Μητρόπολη Δράμας. Η υποδοχή και οι εορτασμοί υπήρξαν πρωτοφανείς για την τοπική μας Εκκλησία. Πλήθος Αρχιερέων από όλο τον κόσμο βρέθηκαν στην Δράμα για τη χάρη του Οσίου. Η τιμή του Οσίου Γεωργίου γρήγορα διαδόθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Ναοί και ναϋδρια αφιερωμένα στη μνήμη του ανηγέρθησαν σε πολλές γωνιές της γης. Η άσημη Δράμα, καυχώταν και καυχιέται πλέον εν Κυρίω για τον μεγάλο και θαυματουργό Όσιό της.

Ο μακαριστός Παύλος πέραν του εορτασμού της μνήμης του Οσίου στις 4 Νοεμβρίου αλλά και της εορτής επί τη ανακομιδή των ιερών του λειψάνων στις 9 Φεβρουαρίου εκάστου έτους, όρισε διά αρχιερατικής πράξεως και τον πανηγυρικό εορτασμό της σύναξης του Οσίου Γεωργίου στην πόλη της Δράμας με επίκεντρο τον περικαλλέστατο ναό του Αγίου Νικολάου στην πλατεία Ελευθερίας την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών εκάστου έτους. Στην δε αρχιερατική αυτή πράξη μεταξύ άλλων έγραφε: «ὡς ἐλέῳ Θεοῦ, Ἐπίσκοπος καί Μητροπολίτης τῆς Ἁγιωτάτης Μητροπόλεως Δράμας τῇ ἐπινεύσει καί χάριτι τοῦ Παναγίου καί Τελεταρχικοῦ Θείου Πνεύματος, θεσπίζομεν ὅπως καθ’ ἕκαστον ἔτος καί ἐν τῇ ἁγνιστικῇ περιόδῳ τῆς ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς τῇ Δ΄ Κυριακῇ τῶν ἁγίων νηστειῶν, ὅπως κατέρχεται ἐκ τῆς ἱερᾶς καί σεβασμίας μονῆς τῆς θείας Ἀναλήψεως τῆς κειμένης ἐν Σίψᾳ, ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς καθ’ ἡμᾶς μαρτυρικῆς μητροπόλεως, τῇ πόλει τῆς Δράμας, ἡ πολυτίμητος λάρναξ ἡ περιέχουσα τά χαριτόβρυτα ἱερά λείψανα τοῦ ὁσίου καί θεοφόρου πατρός ἡμῶν Γεωργίου τοῦ νέου καί ὁμολογητοῦ πρός ἁγιασμόν καί εὐλογίαν τῆς πόλεως καί τῶν οἰκούντων ἐν αὐτῇ, εὐσεβῶν καί ὀρθοδόξων χριστιανῶν. (…) Ταῦτα τῇ ἐπινεύσει τοῦ Παναγίου Πνεύματος ὁρίσαντες προτρέπομεν ὅπως εὐλαβῶς διατηρῶνται εἰς αἰῶνα τόν ἅπαντα».  Ο πρώτος εορτασμός της σύναξης του Οσίου Γεωργίου στην πόλη της Δράμας έγινε το 2010.

 

Παράλληλα ο μακαριστός Παύλος μερίμνησε ώστε να υπάρξουν αξιόλογες εκδόσεις γύρω από τον βίο και τα θαύματα του Οσίου Γεωργίου. Έτσι με μέριμνά του ανέθεσε στον μακαριστό λόγιο μοναχό Μωυσή τον Αγιορείτη να συγγράψει τον βίο του Οσίου και τα θαύματα που είχε αυτός επιτελέσει. Ταυτοχρόνως φρόντισε για την σύνταξη των ιερών ακολουθιών τόσο της εορτής της μνήμης, όσο και αυτής της ανακομιδής των λειψάνων του αναθέτοντας την απαιτητική αυτή διακονία στον εγνωσμένης πείρας υμνογράφο της των Αλεξανδρέων Εκκλησίας κ. Χαράλαμπο Μπούσια.

Η μέριμνά του για τον Όσιο θα μπορούσε να παρομοιαστεί με την μέριμνα του Ιωσήφ ή του Νικοδήμου για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Αυτός φρόντισε για τον περαιτέρω καλλωπισμό της Μονής του, για την απόκτηση της ιεράς λάρνακας, για την καταγραφή των θαυμάτων αλλά και τον εμπλουτισμό των στοιχείων που γνωρίζαμε για τον Όσιο. Έτσι από τα νέα στοιχεία που προέκυψαν επανεκδόθηκε ο Βίος και τα θαύματα του Οσίου Γεωργίου αλλά και οι ακολουθίες προς τιμήν του με βάση τα νέα δεδομένα συντεθείσες αυτή τη φορά από τον μοναχό Γερμανό Ταταρνιώτη. Στις εκδόσεις για τον Όσιο Γεώργιο θα πρέπει να προσθέσουμε και άλλες κατόπιν ιδιωτικής πρωτοβουλίας όπως αυτή του Άρχοντος Ιερομνήμονος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και λογιωτάτου Δραμινού φιλολόγου κ. Γεωργίου Χατζόπουλου την οποία ο μακαριστός προλόγισε.

Η τιμή του Οσίου οδήγησαν τον μακαριστό Παύλο σε πολλά μέρη της πατρίδας μας αλλά και του κόσμου όπου κόμισε ως ευλογία ιερά λείψανα του Οσίου. Κορυφή αυτών των αποδημιών του υπήρξε η επίσημη επίσκεψη της Μητροπόλεώς μας στην Εκκλησία της Γεωργίας και την έδρα της την Τιφλίδα το 2016 όπου έγιναν δεκτοί από τον Πατριάρχη Ηλία, κόμισαν λείψανα του Οσίου και επισκέφτηκαν το χωριό Χαντίκ, την ιδιαίτερη πατρίδα του Αγίου στην Τσάλκα της Γεωργίας. Επίσης σημαντική ήταν η επίσκεψη του μακαριστού Μητροπολίτη μας κυρού Παύλου στην Εκκλησία της Ρουμανίας το 2015 όπου έγινε δεκτός από τον Πατριάρχη Δανιήλ και την Ιερά Σύνοδο ενώ προχώρησαν στην επίσημη αποδοχή της αναγνώρισης της αγιοκατάταξης του Οσίου και ταυτοχρόνως ανήγειραν Εκκλησία προς τιμήν του Οσίου μας στο Βουκουρέστι.

Ο Όσιος Γεώργιος, ο σύγχρονος αυτός Άγιος της Εκκλησίας μας υπήρξε θα λέγαμε η επιτομή όλων όσων πίστευε και πρέσβευε ο μακαριστός Παύλος και όλων εκείνων των οποίων ήταν φορέας. Η ευλάβειά του προς τον Όσιο υπήρξε μεγάλη, ενώ συνεχής ήταν η καταφυγή του σε αυτόν για την επίλυση των ζητημάτων που τον απασχολούσαν. Δεν ήταν λίγες οι φορές που ο Παύλος έφθανε στη Μονή για να προσκυνήσει και να προσευχηθεί στον Άγιο κομίζοντας λαμπάδες με καθαρό κερί. Η παρουσία του Οσίου ήταν συνεχής και αδιάκοπη για τον μακαριστό. Η δε επιθυμία του να ταφεί πλησίον του Οσίου αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

Στο ίδιο πλαίσιο κινούμενος προχώρησε τις διαδικασίες για την αγιοκατάταξη του τελευταίου αυτοκράτορα της Τραπεζούντος Αγίου ενδόξου Βασιλέως Δαβίδ του Μεγαλοκομνηνού ο οποίος μαζί με τους τρεις γιους του Βασίλειο, Μανουήλ και Γεώργιο αλλά και τον ανηψιό και διάδοχό του Αλέξιο μαρτύρησαν το 1463 αρνούμενοι στις προτάσεις του Πορθητή να εξωμόσουν. Συγκαταλέχθηκαν έτσι στις τάξεις των νεομαρτύρων. Ο πρώτος επίσημος εορτασμός της μνήμης του έγινε τον Νοέμβριο του 2013 στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της πόλης μας. Ο δε ναός προς τιμήν των αγίων στα Κουδούνια υπήρξε ο τελευταίος ναός που εγκαινίασε ο μακαριστός Μητροπολίτης μας τον Νοέμβριο του 2020.

Η Ιερά Λαυρεντιανή Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος – Νέα Σουμελά

Ένα ακόμα από τα πρώτα έργα του μετά τον ερχομό του στη Δράμα υπήρξε και η θεμελίωση του νέου καθολικού της Ιεράς Λαυρεντιανής Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος – Νέα Σουμελά στην ανατολική είσοδο της πόλης μας.

Ευαίσθητος ο ίδιος για τα ζητήματα της ιστορίας και του πολιτισμού του Πόντου αναζήτησε το ιστορικό πλαίσιο της ανεγέρσεως της Μονής και πληροφορήθηκε πως οι τελευταίοι Σουμελιώτες μοναχοί μετά τον ξεριζωμό εγκαταβίωσαν στη Μονή αυτή. Πρόθεση δε του πρώτου κτήτορα της Μονής Μητροπολίτη Δράμας Λαυρεντίου του από Χαλδίας και Μεγάλων Αρχιδιακόνων υπήρξε η ανοικοδόμηση ναού προς τιμήν των θυμάτων της γενοκτονίας, ενώ στον ναό αυτό κατ’ έτος τελούνταν το μνημόσυνο αυτών αλλά και όσων παρέμειναν αιώνια στη γη του Πόντου. Το πηλόκτιστο ναϋδριο που ανηγέρθη με τους κόπους και τους πόνους της πρώτης γενιάς των προσφύγων, με την άοκνη και συνεχή επιστασία του μακαριστού Λαυρεντίου υπήρξε ο πρώτος μνημειακός ναός που ανήγειραν οι Πόντιοι πρόσφυγες της Δράμας ανιστορώντας και αναβιώνοντας την ιστορική μονή της Σουμελά. Μάλιστα σε αυτόν τοποθέτησαν και αντίγραφο της ιεράς εικόνος της Σουμελά, καθώς η γνήσια εικόνα παρέμενε θαμμένη στην Μονή της Σουμελά στον Πόντο μέχρι το 1930.

Ο Παύλος οραματίστηκε την αναγέννηση αυτής της μονής, την πανελλαδική ανάδειξή της αλλά και την μετατροπή της σε ένα τοπόσημο στο οποίο θα συγκεντρώνονταν πλήθος κειμηλίων από τις αλησμόνητες πατρίδες του Πόντου και θα διέσωζε για τις επόμενες γενεές τις πνευματικές παρακαταθήκες των προγόνων μας. Δεν ήταν αρχική του πρόθεση να κατεδαφίσει τον παλαιό ναό. Ωστόσο μηχανικοί τον διαβεβαίωσαν για την επικείμενη μετά από λίγα χρόνια κατάρρευση του πηλόκτιστου ναϋδρίου γεγονός που καθιστούσε την οποιαδήποτε παρέμβαση άσκοπη. Έτσι, ακολουθώντας μια πρακτική ευρέως διαδεδομένη στην παράδοση της Εκκλησίας μας και η οποία ακόμα και εντός της επαρχίας μας είχε επαναληφθεί πολλές φορές, ( οι πρώτοι στενόχωροι και ταπεινοί ναοί των προσφυγικών χωριών κατά συντριπτική πλειοψηφία μεταπολεμικώς κατεδαφίστηκαν και ανηγέρθησαν νέοι, μεγαλύτεροι και λαμπρότεροι), απεφάσισε την κατεδάφιση του ναϋδρίου και την ανοικοδόμηση νέου καθολικού αντάξιου της ιστορίας του.

Τον Αύγουστο του 2007 τέλεσε τη θεμελίωση του νέου Καθολικού και ξεκίνησαν οι εργασίες ανοικοδόμησής του. Πολλές λεπτομέρειες του διάκοσμου του ναού παραπέμπουν στην ιστορική Μονή Παναγίας Σουμελά στον Πόντο. Οι εργασίες συνεχίζονται μέχρι και σήμερα. Πρόθεση του μακαριστού ήταν τον Σεπτέμβριο του 2022, με αφορμή την συμπλήρωση ενός αιώνος από τον επικατάρατο εκπατρισμό από τις αλησμόνητες πατρίδες, σε συνδυασμό με την καθιερωμένη εορτή του Αγίου Χρυσοστόμου να τελέσει τα εγκαίνια του νέου αυτού μνημειακού ναού εις μνημόσυνον όλων εκείνων που παρέμειναν στις αλησμόνητες πατρίδες αλλά και αυτών που ξεριζώθηκαν και ρίζωσαν εδώ όπου και εξεμέτρησαν το ζην. Άλλες όμως οι βουλές του Θεού.

Ας ακούσουμε όμως τον ίδιο να μιλά για την Λαυρεντιανή Μονή. Πρόκειται για απόσπασμα από χαιρετισμό που απηύθυνε σε εκδήλωση στον Αρκαδικό το καλοκαίρι του 2021.

 

Βίντεο 5

 

Τα κειμήλια της Ιεράς Μονής της Εικοσιφοινίσσης

Ένα χρόνιο ζήτημα το οποίο απασχολούσε την τοπική μας Εκκλησία αλλά και μέρος του ακαδημαϊκού κόσμου της χώρας κλήθηκε να αντιμετωπίσει με τον ερχομό του στην Δράμα ο μακαριστός Παύλος. Πρόκειται για το ζήτημα των κειμηλίων της Ιεράς Μονής της Εικοσιφοινίσσης τα οποία συλλήθηκαν από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής το 1917 και έκτοτε κατακρατούνται παράνομα στη Σόφια. Τα κειμήλια αυτά ο μακαριστός τα χαρακτήριζε συχνά ως «τα ελγίνεια του νεώτερου ελληνισμού», τονίζοντας έτσι στην σπουδαιότητα που είχαν για την ιστορία και τον πολιτισμό μας.

Μεταξύ των κειμηλίων συγκαταλλέγονται ιερά λείψανα, λατρευτικά σκεύη αλλά και πλήθος κωδίκων. Η κλοπή αυτών των κειμηλίων, παρά τη διευθέτησή της από την συνθήκη του Νειγύ μετά το τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και της δεύτερης βουλγαρικής κατοχής για την περιοχή μας και σύνολη την Ανατολική Μακεδονία, δεν δικαιώθηκε ποτέ. Έτσι ο μακαριστός θεώρησε χρέος ιερό προς τους μοναχούς της Μονής που συνελήφθησαν τότε και οδηγήθηκαν όμηροι σε καταναγκαστικά έργα στη γείτονα από τον Βουλγαρικό Στρατό, προς τους προκατόχους του που υπήρξαν συνεχώς ανύστακτοι φρουροί της Μονής εκ μέρους του Πατριαρχείου μας, να μεριμνήσει για τον επαναπατρισμό τους.

Στο πλαίσιο αυτό προέβη σε πλήθος ενεργειών με πολλούς αποδέκτες. Αφού πρώτα μελέτησε σε βάθος το ζήτημα και τις πτυχές του ζήτησε τη συνδρομή του Οικουμενικού Πατριαρχείου και απευθύνθηκε στην Ιερά Σύνοδο του Πατριαρχείου της Βουλγαρίας ζητώντας τουλάχιστον σε πρώτη φάση την επιστροφή των λειψάνων. Το Πατριαρχείο της Βουλγαρίας απάντησε θετικά σε αυτό το αίτημα και έτσι απέστειλε με αντιπροσωπεία αρχιερέων σε μια κίνηση καλής θελήσεως εκ μέρους των τα λείψανα του εν Αγίοις Πατρός ημών Διονυσίου Α΄ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. Η επιστροφή των λειψάνων τον Ιανουάριο του 2010 ήταν η πρώτη σημαντική νίκη για την Μονή στον αγώνα αυτό για την ηθική δικαίωσή της.

Ο Παύλος συνειδητοποιώντας το πολυδιάστατο του θέματος και το γεγονός ότι επηρεάζει τις διπλωματικές και διμερείς σχέσεις μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας απευθύνθηκε επανειλλημένως στην ελληνική πολιτική ηγεσία, χωρίς να βρει το αντίστοιχο ενδιαφέρον.

Η επίσημη επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στην Εκκλησία της Βουλγαρίας τον Νοέμβριο του 2015 υπήρξε μια σημαντική ευκαιρία για την προώθηση του ζητήματος. Ο μακαριστός Παύλος συμπεριλήφθηκε στην πατριαρχική συνοδεία και συμμετείχε μαζί με τον Πατριάρχη στις συναντήσεις που είχε με την εκκλησιαστική, πολιτική και πολιτειακή ηγεσία της Βουλγαρίας. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν δίστασε κατά την επίσημη τελετή παρασημοφόρησής του από τον Βούλγαρο Πρόεδρο, να θέσει με κάθε επισημότητα το ζήτημα της επιστροφής των κειμηλίων.

Τον Μάρτιο του 2016 βρέθηκε στο Κοινοβούλιο στην Αθήνα και κατέθεσε στην Επιτροπή για τις αποζημιώσεις σχετικά με το ζήτημα.

Παραλλήλως, με την συμπαράσταση του Δραμινού Καθηγητή του Δ.Π.Θ. κ. Γεωργίου Παπάζογλου εντοπίστηκαν σε βιβλιοθήκες του εξωτερικού κάποιοι από τους κώδικες οι οποίοι είχαν πωληθεί από τον επικεφαλής της βουλγάρικης αποστολής το 1917 Βλαδίμηρο Σις. Ο μακαριστός Παύλος με την συνδρομή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, του Αρχιεπισκόπου Γέροντος πρώην Αμερικής κ. Δημητρίου αλλά και ενός επιφανούς ελληνικού δικηγορικού οίκου της Νέας Υόρκης κατάφερε την επιστροφή του πρώτου κώδικα από την Λουθηρανική Θεολογική Σχολή του Σικάγο. Ο κώδικας αυτός έφθασε στην Δράμα από τον Αρχιεπίσκοπο Δημήτριο ο οποίος και τον παρέδωσε στον μακαριστό Παύλο κατά την πανήγυρη της Αγίας Βαρβάρας στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της πόλης μας τον Δεκέμβριο του 2016.

Οι προσπάθειες αυτές εντατικοποιήθηκαν και έτσι στα τέλη του 2020 έτερος κώδικας από το Μουσείο της Βίβλου στην Νέα Υόρκη επεστράφη στην Μονή. Η επίσημη υποδοχή του κλαπέντα κώδικα έγινε τον Σεπτέμβριο του 2022, λίγους μήνες μετά την αιφνίδια κοίμηση του μακαριστού Μητροπολίτη μας.

Πριν λίγο καιρό δημοσιεύτηκε από την Αρχιεπισκοπή Αμερικής ότι επίκειται η επιστροφή δύο ακόμα κωδίκων από το Πανεπιστήμιο του Πρίστον.

Μπορεί η ολική διευθέτηση του ζητήματος των κλαπέντων κειμηλίων της Μονής της Εικοσιφοινίσσης να μην ολοκληρώθηκε, αλλά η απαρχή της διευθέτησής του οφείλεται στον δυναμισμό, στην παρρησία, στο θάρρος και στην παλληκαριά του αείμνηστου Ιεράρχη.

Ας δούμε όμως ένα απόσπασμα από την παρουσία του στην επιτροπή επί των αποζημιώσεων του πολέμου στην Ελληνική Βουλή τον Μάρτιο του 2016.

 

Βίντεο 8 και 9

 

Ο ιστορικός ιερός ναός Παναγίας Πετρούσας

Ένα ακόμα φλέγον ιστορικό ζήτημα το οποίο είχε έντονες εθνικές προεκτάσεις ήταν και η διευθέτηση του ζητήματος του ναού της Παναγίας της Πετρούσας.

Ο Ιερός Ναός Εισοδίων της Θεοτόκου Πετρούσης ανοικοδομήθηκε τη δεκαετία του 1840 αρχιερατεύοντος της Μητροπόλεως Φιλίππων, Δράμας, Ζιχνών και Νευροκοπίου του αειμνήστου Αθανασίου Καϊρη εκ της νήσου Άνδρου. Μετά το βουλγαρικό σχίσμα βιαίως περιήλθε στα χέρια των εξαρχικών. Το 1912 κατεστράφη από τα υποχωρούντα οθωμανικά στρατεύματα κατοχής και έκτοτε παρέμενε σε ερείπια έως ότου το 2007 ο τότε Δήμαρχος Προσοτσάνης αείμνηστος Γεώργιος Μακρής τον ενέταξε σε Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα κατόπιν ευλογίας του μακαριστού με σκοπό την αποκατάστασή του. Η αλλαγή της δημοτικής αρχής το 2010 δημιούργησε προβλήματα σχετικά με την μετέπειτα χρήση του ναού καθώς ο ναός προορίζονταν για τη δημιουργία κέντρου νεότητας. Στο πλαίσιο αυτό στη θέση του τέμπλου σηκώθηκε τείχος ο οποίος και χώριζε το ιερό από τον κυρίως ναό.

Ο μακαριστός Παύλος, από την πρώτη στιγμή εναντιώθηκε στην αλλαγή της χρήσης του ναού. Οι ναοί παραμένουν εσαεί ναοί και δεν αλλάζουν χρήση με βάση τόσο το σύνταγμα όσο και τους κανόνες της Εκκλησίας μας. Ξεκίνησε έτσι έναν έντονο πολυεπίπεδο αγώνα διεκδικώντας την δικαίωση της Εκκλησίας με την ολική επιστροφή του ναού στην ενορία του Αγίου Αθανασίου Πετρούσης αλλά και την ολική επαναφορά του στην αρχική του χρήση.

Σε μία από τις ποιμαντικές του επισκέψεις στον Άγιο Αθανάσιο της Πετρούσας τον Αύγουστο του 2011, κατά τη διάρκεια του κηρύγματος είπε μεταξύ άλλων δίνοντας το στίγμα των απόψεών του για το ζήτημα: «Και ‘γω ως Επίσκοπος πάντως θα σας κοιτώ κατάματα, μέσα, ίσια στα μάτια πως έλεγε κι ο Κολοκοτρώνης και θα σας λέω την Αλήθεια γιατί δεν φοβάμαι τίποτα. Μόνον το Θεό φοβούμαι, το ράσο αυτό έχω και ανά πάσα στιγμή το παίρνω και πάω στο Άγιον Όρος. Ούτε τα αξιώματα μας θέλγουν, ούτε περιουσίες θέλουμε να κάνουμε, ούτε να διοικήσουμε και να υποτάξουμε τον κόσμο. Το χρέος μου θέλω να κάνω ως Ορθόδοξος, Ιεράρχης διάδοχος των Αγίων μαρτύρων και Αγίων Ιεραρχών της Εκκλησίας μας. Βλέπω τους πίνακες μέσα στη Μητρόπολη όλων αυτών που ποίμαναν τη μαρτυρική αυτή Μητρόπολη και θεωρώ ότι με ελέγχουν γιατί και η ιστορία αύριο μεθαύριο το όνομα του Μητροπολίτη θα καταγράψει και θα πει αυτός αμέλησε για το α ζήτημα, αμέλησε για το β ζήτημα.».

Το ζήτημα έφθασε στις δικαστικές αίθουσες. Ο δεκαετής μακροχρόνιος αγώνας του μακαριστού Παύλου για την ιστορική αποκατάσταση του ναού της Παναγίας της Πετρούσας έφθασε στη δικαίωση. Τον Αύγουστο του 2020 πραγματοποίησε τα εγκαίνια του ναού. Λίγο αργότερα, τον Νοέμβριο με αφορμή τη συμπλήρωση δεκαπενταετούς ευκλεούς αρχιερατείας ο Οικουμενικός Πατριάρχης σε ιδιόχειρη επιστολή του προς τον Παύλο μεταξύ άλλων έγραφε πως από όσα σημαντικά έκανε ή θα κάνει στα χρόνια της αρχιερατείας του το πιο σημαντικό ήταν η διευθέτηση του ζητήματος του ιστορικού ναού της Παναγίας της Πετρούσης. Μία ταλαιπωρία 140 ετών, με νωπά ακόμα τα στοιχεία του μακεδονικού αγώνα έφθανε στο τέλος του.

Ας ακούσουμε όμως τον μακαριστό Παύλο σχετικά με τον ναό. Πρόκειται για απόσπασμα από την πανηγυρική ομιλία του κατά τη διάρκεια των εγκαινίων του ναού στις 23 Αυγούστου 2020.

Μνημεία και ανάδειξη της ιστορίας

Όπως ήδη κατέστη σαφές ο Παύλος έδινε μεγάλη βαρύτητα στην ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού. Πίστευε βαθύτατα πως η εμβριθής γνώση και κυρίως η βίωσή τους εμπνέουν τους ανθρώπους στον κατακερματισμένο από ιδέες και πληροφορίες κόσμο μας για να εμπνευστούν και σε στέρεες βάσεις να προχωρήσουν, να δημιουργήσουν σήμερα σε πνευματική αλλά και υλική βάση.

Στο πλαίσιο αυτό μερίμνησε για την ανάδειξη ιστορικών ναών της επαρχίας μας. Η περιοχή μας σε αντίθεση με άλλες ένεκα των πολέμων και των κατοχών είχε απωλέσει το μεγαλύτερο μέρος των μνημείων της. Ως εκ τούτου η ανάγκη για την προβολή των υπαρχόντων, η αναπαλαίωση, η διάσωση και η ανάδειξή τους υπήρξε αδήριτος. Πρώτο σπουδαίο έργο προς αυτή την κατεύθυνση υπήρξε η ολική αναπαλαίωση και ανακαίνιση του Παλαιού Μητροπολιτικού Ναού πλησίον του νέου, ο οποίος καίτοι ο μόνος ορθόδοξος ενοριακός ναός της πόλης καθ’ όλη τη μακρά διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας μετά την κατεδάφισή του κατά το ήμισυ τη δεκαετία του ’70 παρέμενε κατηφής και ταπεινός. Ο ναός αυτός εγκαινιάστηκε εκ νέου την 1^η Ιουλίου του 2013 με αφορμή τους εορτασμούς της συμπλήρωσης αιώνος από την απελευθέρωση της πόλης μας από τον Ελληνικό Στρατό, υπενθυμίζοντας στους Δραμινούς όλα εκείνα τα γεγονότα που συνέβησαν εντός και πέριξ αυτού τις ημέρες εκείνες του Ιουλίου του 1913.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η έναρξη της αναπαλαίωσης και ανάδειξης του μεσοβυζαντινού ναού της Αγίας Σοφίας. Ο ναός αυτός, κτίσμα του 10^ου αιώνα μετετράπη σε τέμενος μετά την άλωση της Δράμας από τους Οθωμανούς στα τέλη του 14^ου αιώνα και επανήλθε στα χέρια των ορθοδόξων μόλις το 1913. Η ανασκαφική διαδικασία ανέδειξε άλλον παλαιότερο ναό κάτωθεν του υπάρχοντος, μια πρωτοχριστιανική βασιλική μεγάλων διαστάσεων. Έτσι, η ιστορία της πόλης με βάση στοιχεία και τεκμήρια πήγε ακόμα 500 χρόνια πίσω. Οι εργασίες συνεχίζονται μέχρι και σήμερα.

Σημαντικές υπήρξαν και οι παρεμβάσεις σε άλλους ιστορικούς ναούς της επαρχίας μας όπως η αναπαλαίωση-ανακαίνιση του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Ξηροποτάμου αλλά και η δρομολόγηση της ίδιας διαδικασίας για τον παλαιό Ιερό Ναό Προφήτη Ηλία Βώκακος. Συν τοις άλλοις ανακαινίσθηκαν πλήθος νεώτερων ναών ενώ έγιναν σημαντικές παρεμβάσεις σε άλλους τόσο σε επίπεδο αρχιτεκτονικής και υποδομών όσο και στον καλλωπισμό αυτών διά σκευών και κειμηλίων. Σημαντική υπήρξε και η ανέγερση παρεκκλησίων ώστε να τιμάται η μνήμη των Αγίων και να δοξάζεται έτσι το όνομα του Θεού στους αιώνες. Ο μακαριστός Παύλος στα δεκαεπτά χρόνια της ποιμαντορίας του στη Δράμα εγκαινίασε συνολικά 24 ναούς, κορωνίς ίσως των οποίων υπήρξε ο περικαλλέστατος ναός του Αγίου ιερομάρτυρος Χρυσοστόμου στην πόλη της Δράμας.

Παράλληλα ο μακαριστός Παύλος, ευλαβούμενος ιδιαιτέρως το πρόσωπο της Θεοτόκου, μερίμνησε ώστε να τοποθετηθούν μονίμως ανά τους ναούς της επαρχίας μας αντίγραφα σεπτών ιστορικών εικόνων της Παναγίας μας. Τις προσπάθειές του αυτές συμπληρώνουν οι ανεγέρσεις μνημείων σχετικών με την ιστορία του τόπου, την ανάδειξη εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων της τοπικής μας Εκκλησίας αλλά και πλήθος σχετικών εκδόσεων ιστορικού, αγιολογικού και υμνολογικού περιεχομένου.

Η μέριμνά του για την διάσωση και ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού μας μαρτυρείται και από την δρομολόγηση της ανέγερσης νέου Εκκλησιαστικού Μουσείου.

Το φιλανθρωπικό και κοινωνικό του έργο

Παράλληλα ο μακαριστός Παύλος φρόντισε και για την εντατικοποίηση του φιλανθρωπικού και κοινωνικού έργου της τοπικής μας Εκκλησίας. Έτσι τον Δεκέμβριο του 2006, ένα περίπου χρόνο μόλις μετά την έλευσή του στη Δράμα εγκαινίασε την Τράπεζα Αγάπης στον Ιερό Ναό Αγίων Δώδεκα Αποστόλων της πόλης μας. Το συσσίτιο λειτούργησε συστηματικά χάρη στις άοκνες προσπάθειες των εθελοντριών από πολλές ενορίες της Μητροπόλεώς μας, με τις συνεισφορές των ενοριών, φορέων και ιδιωτών. Στα δύσκολα χρόνια της οικονομικής κρίσης που ακολούθησαν λίγο αργότερα η τοπική Εκκλησία στήριξε πλήθος συνανθρώπων μας. Η Τράπεζα Αγάπης έφθασε να προσφέρει καθημερινώς φαγητό σε 350 συνανθρώπους μας. Η ανάγκη υποστήριξης του έργου αυτού οδήγησε τον μακαριστό Παύλο στην απόφαση να ανοικοδομήσει το νέο κτίριο του συσσιτίου στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος. Εκεί, με την συμπαράσταση του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» και άλλων φορέων, ανοικοδομήθηκε ο Χριστοδούλειος Οίκος Ξενίας. Στο περικαλλές αυτό κτίριο το οποίο διακοσμήθηκε από προσωπικότητες και γεγονότα της τοπικής μας ιστορίας λειτούργησε το συσσίτιο μέχρι την έλευση της πανδημίας, οπότε και έπαυσε προσωρινά τη λειτουργία του.

Παράλληλα συστάθηκε η υπηρεσία συμπαραστάσεως οικογένειας μέσω της οποίας ενισχύονταν οικονομικώς αλλά και με παροχή τροφίμων εμπερίστατες οικογένειες. Σημαντικότατη συνεισφορά στην τοπική κοινωνία στα χρόνια της οικονομικής κρίσης υπήρξε και η σύσταση του Ταμείου Ενισχύσεως Ιεροσπουδαστών και Φοιτητών μέσω του οποίου ενισχύθηκαν πλήθος νέων κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Ένας εξ αυτών υπήρξε και ο ομιλών.

Στις πρωτοβουλίες αυτές γύρω από το φιλανθρωπικό και κοινωνικό έργο της τοπικής μας Εκκλησίας στα χρόνια της αρχιερατείας του μακαριστού Παύλου θα πρέπει να προσθέσουμε και την σύσταση πολλών ενοριακών φιλόπτωχων ταμείων, τα οποία και αυτά συνέβαλλαν στην απάλυνση του πόνου των αναγκεμένων αδελφών μας στο μέτρο του δυνατού.

Προσκυνήματα στις αλησμόνητες πατρίδες

Μία ακόμη πτυχή της ποιμαντικής που άσκησε ο μακαριστός Μητροπολίτης μας ήταν οι προσκυνηματικές μεταβάσεις. Οι μεταβάσεις αυτές ως συνέχεια των παλαιών προσκυνημάτων σε μεγάλα προσκυνήματα της ορθοδοξίας πίστευε πως καλλιεργούσαν την ορθόδοξη πνευματικότητα. Ταυτοχρόνως τα προσκυνήματα στους γενέθλιους τόπους των προγόνων, στις αλησμόνητες πατρίδες καλλιεργούσαν την αυτοσυνειδησία και έθρεφαν την ιστορική μνήμη ώστε να μείνει αναλείωτη στο διάβα του χρόνου.

Το καλοκαίρι του 2007 για πρώτη φορά επικεφαλής ομάδων προσκυνητών από την Μητρόπολή μας επισκέφθηκε την Αγία Γη. Τα προσκυνήματα αυτά στην Αγία Γη επαναλήφθηκαν πολλές φορές στα χρόνια της αρχιερατείας του. Το 2009 επισκέφτηκε την Καππαδοκία όπου και συλλειτούργησε με τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Το 2013 στην Κωνσταντινούπολη. Το 2015 στην Ρουμανία. Το 2016 στην Γεωργία.

Το προσκύνημα όμως εκείνο που χαράχτηκε στις ψυχές όλων, όσων συμμετείχαν αλλά και όλων όσων το παρακολούθησαν από τους τηλεοπτικούς δέκτες, το προσκύνημα που τον έκανε γνωστό σε όλο τον ελληνισμό παγκοσμίως ήταν η πρώτη Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά το 2010 στην ιστορική μονή στον Πόντο. Εκεί συμμετείχε ως συλλειτουργός του Οικουμενικού Πατριάρχου, επικεφαλής προσκυνητών από την Μητρόπολή μας. Τα προσκυνήματα στη γη του Πόντου, την γη των Ακριτών επαναλήφθηκαν πολλές φορές. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης περιηγήθηκε από τον μακαριστό σε όλες σχεδόν τις επαρχίες του Πόντου προσκυνώντας ερειπωμένες μονές, εκκλησίες και τόπους θυσίας και μαρτυρίων αναπέμποντας προσευχές στον Κύριο της δόξης για τις ψυχές των προγόνων.

Ας παρακολουθήσουμε όμως την προσφώνηση του μακαριστού Παύλου προς την ΑΘΠ τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο και την αντιφώνηση αυτού κατά την πρώτη πανηγυρική Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στο Όρος Μελά της Τραπεζούντος στις 15 Αυγούστου 2010.

Βίντεο 4

Οι σχέσεις με την Μητέρα Εκκλησία, το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Ο μακαριστός Παύλος έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη για το Οικουμενικό Πατριαρχείο αλλά και το σεπτό πρόσωπο του Οικουμενικού μας Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου. Πίστευε ακράδαντα και διακήρυττε με κάθε τρόπο ότι το Φανάρι είναι το πνευματικό κέντρο του Γένους μας, είναι το αδιαμφισβήτητο κέντρο της Ορθοδοξίας και ο Οικουμενικός Ελληνισμός, η Ρωμηοσύνη οφείλει να το προστατεύει ως κόρην οφθαλμού.

Τον Νοέμβριο του 2021, η Αδελφότης των Οφφικιαλίων της Μεγάλης Εκκλησίας «Παναγία η Παμμακάριστος» διοργάνωσε προς τιμήν του ευρισκόμενου στην Αθήνα Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου εκδήλωση προς τιμήν του επί τη συμπληρώσει 30 ετών ευκλεούς πατριαρχίας. Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης υπήρξε ο μακαριστός Παύλος. Η ομιλία αυτή, με πλήθος παραπομπών στην κλασική, μεσαιωνική και νεώτερη γραμματεία υπήρξε πραγματικά ένα κόσμημα που αποδείκνυε το μέγεθος της λογιοσύνης του μακαριστού Ιεράρχου. Θα μπορούσαμε ίσως να ισχυριστούμε πως υπήρξε το κύκνειο άσμα της φλογερής του γραφίδας.

Ας παρακολουθήσουμε ένα απόσπασμα από αυτήν.

Βίντεο 12

Η δεκαεπτάχρονη αρχιερατεία του μακαριστού Μητροπολίτου Παύλου στην Μητρόπολη Δράμας υπήρξε μια σύνολη έκφραση αγάπης προς τον Χριστό, την Εκκλησία και τον άνθρωπο. Οι πολυσήμαντες και πολυδιάστατες ποιμαντικές του πρωτοβουλίες ανέδειξαν την τοπική Εκκλησία και την περιοχή μας εν γένει και ανύψωσαν το πνευματικό επίπεδο της επαρχίας μας. Το πλήθος των πρωτοβουλιών και των κόπων, των ιδρώτων και των μόχθων του μακαριστού Ιεράρχου αναμφιβόλως δεν δύνανται να παρουσιαστούν επαρκώς στο πλαίσιο μιας ολιγόωρης ομιλίας.

Τα ξημερώματα της 2ας Μαϊου 2022 προδόθηκε από την καρδιά του. Μετά από δεκαεπτά έτη θεοφιλούς ποιμαντορίας η σθεντόρια φωνή σίγησε ξαφνικά. Ο ανεπανάληπτος θεολογικός και πατριωτικός λόγος έπαυσε. Η αγέρωχη μορφή του ιεροπρεπέστατου Ιεράρχη χάθηκε. Έμεινε όμως η σπουδαία πνευματική του κληρονομιά, οι πνευματικές παρακαταθήκες και τα ιδανικά του που ενέπνευσαν τον ίδιο σε ολόκληρη τη ζωή του και ενέπνευσαν και πολλούς άλλους ώστε να ταχθούν στη διακονία της Εκκλησίας και του Ανθρώπου κοντά σε αυτόν. Ίσως βρήκε αντίκρισμα ο θεολογικός λόγος ότι «η μαρτυρία της ιερωσύνης είναι μια συνεχής μαρτυρία που προστίθεται συνεχώς στη μαρτυρία του Χριστού».

Αυτός ήταν ο Παύλος. Ο λεβέντης και λεοντόκαρδος Επίσκοπος της Δράμας. Αντί όμως άλλου επιλόγου ας αφήσουμε τον Παναγιώτατο ημών αυθέντη και δεσπότη, τον Οικουμενικό Πατριάρχη να μιλήσει για τον γνήσιο φίλο του, για το λιοντάρι του Πόντου:

«Πολυφίλητέ μοι Παῦλε,

Ἦλθεν ἀδά «ὁ Τρανόν» ἀπό τήν Βασιλίδα! Ἦλθεν ὁ Πατριάρχης σου, ὁ Πατριάρχης τῆς Ρωμηοσύνης μας, ὁ φίλος σου ὁ γνήσιος. Ὅταν ἔμαθα, ἀδελφέ, τά περί τῆς ἐκδημίας σου, μετά τήν πρώτη ἔκπληξη τοῦ κεραυνοῦ καί τήν βροντή τῆς εἰδήσεως, ἀμέσως εἶπα μέσα μου ὅτι στήν πρώτη μου Ἱεραποδημία στήν Ἑλλάδα, θά ἔλθω κατευθεῖαν στόν τάφο σου, νά γονατίσω καί νά σοῦ διαβάσω Τρισάγιο κατά τίς παραδόσεις τῆς πίστεώς μας. Καί ἰδού!

Ἦλθα σήμερα κατευθεῖαν ἀπό τήν Πόλι πού τόσο ἀγάπησες! Ἦλθα ἀπό τό Φανάρι, ἀπό ἐκεῖ πού χτυπᾷ ἡ καρδιά τοῦ Πόντου, τῆς Μικρασίας, τῆς Καππαδοκίας, τῆς Θράκης, Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς, τῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου, τῶν νησιῶν μας στό Αἰγαῖο πού μόνον ἑνώνει. Ἦλθα ἀπό τήν ἕδρα τῆς Ρωμηοσύνης γιά νά σοῦ πῶ ἀπό κοντά: «Ἀδελφέ, Χριστός Ἀνέστη!» Ρωμηοί, καί μάλιστα κληρικοί σάν κι ἐσένα, εἶναι φορεῖς αὐτοῦ τοῦ ἀναστασίμου ἤθους! Γνωρίζουν νά ζοῦν καί γνωρίζουν νά πεθαίνουν.

Λεβέντες, ὄρθιοι στή ζωή καί στόν Θάνατο! Ἀλύγιστοι στίς δυσκολίες, ἀνυποχώρητοι στόν πειρασμό τῆς ἐξουσίας, ἀκαταπόνητοι στήν διακονία τῶν ἱερῶν ὑποθέσεων. Αὐτός ἤσουν, ἅγιε ἀδελφέ! Αὐτός ἤσουν γιά τό Φανάρι μας, γιά τό Πατριαρχεῖο μας, γιά τήν Ἐκκλησία πού ὥρισαν οἱ κανόνες νά σκεπάζῃ καί τόν Πόντο τῆς καρδίας σου! Εἶχες ἰδανικά καί αὐτά ἐπέλεξες νά διακονῇς μέ Ἀλήθεια καί ἀγάπη!

Ἀπό αὐτό τό Φανάρι ἦλθα ὥστε νά τιμήσω ὁ ἴδιος ὁ Πατριάρχης σου τήν ἀφοσίωσι καί τήν φιλία σου. Ἀφοσίωσι ἐκ σπλάχνων, φιλία ψυχῆς. Ἦλθα, μέ λίγα ἄνθη στά χέρια ἀπό τό χωριό τῶν προγόνων σου στόν Πόντο, πού τά ἔφερε ὁ ἐπιστήθιος φίλος σου Efkan Bey· ἦλθα ἐδῶ ὅπου ἀσκήθηκε καί ἐτάφη ὁ συντοπίτης σου Ὅσιος Γεώργιος ὁ Καρσλίδης, ὁ ὁποῖος ἀπήλαυσε τή στοργική ἀνακομιδή σου καί τίς μέριμνες ἀπό ἐσένα περί τῆς Ἁγιοκατατάξεώς του. Πλάϊ του ἀναπαύεσαι.

Ἀδελφέ μου Παῦλε,

Ἦλθα νά σοῦ πῶ ἕνα μεγάλο «εὐχαριστῶ»! Ὄχι διότι ἐργάσθηκες γιά τήν Ἐκκλησία-αὐτό εἶναι καί θά πρέπει νά εἶναι ἡ ἐπιλογή κάθε κληρικοῦ-, ἀλλά διότι ἐπέλεξες τήν ὁδό τῆς Ἀληθείας καί τῆς ἐντιμότητος! Ἀγάπησες μέ ὅλο σου τό «εἶναι» τό Φανάρι μας, τή Ρωμηοσύνη, τά χώματα τῆς γενετείρας τῶν προγόνων σου. Ἀναδείχθηκες ἄξιος διάδοχος μορφῶν σπουδαίων Ποντίων, μέ λογιότητα, μέ μεράκι, μέ ὁραματισμούς, μέ λογισμό καί μ᾿ ὄνειρο. Ἦσουν ποιμένας, δεσπότης, κληρικός, φιλογενής, πεπαιδευμένος, ἀτόφιος, ἀληθινός, χωρίς τήν ὑπερβολή τῆς ἐπιδειξιομανίας ἀλλά μέ τό μεγαλεῖο τῆς σεμνότητος.

Ὁ Πόντος, ἴσως ποῦν πολλοί ὅτι τώρα ὀρφάνεψε! Ξεχνοῦν ἵσως αὐτό πού ἀκράδαντα πίστευες: «Ἡ Ρωμανία κι ἄν πέρασεν, ἀνθεῖ καί φέρει κι ἄλλο». Εἶπες χειροτονούμενος Ἀρχιερεύς: «Νοερῶς καθ᾿ ἑκάστην ἐπισκέπτομαι τόν Πόντον τόν «ἀνάσπαλτον, τόν τσιτσεκοσκεπαγμένον», πραγματοποιῶν καρδιακόν προσκύνημα εἰς τήν πόλιν τοῦ ἁγίου μεγαλομάρτυρος Εὐγενίου, τήν κλεινήν καί περίδοξον Τραπεζοῦντα, ἀνέρχομαι εἰς τόν Φαιόν λόφον, ἔνθα τά ἀνάκτορα τῶν Μεγάλων Κομνηνῶν, ἀποθαυμάζω τήν καλλίστην θέαν, φέρω εἰς τά χείλη μου τούς στίχους τοῦ ποντίου δημώδους ᾄσματος: «ἐξέβα ᾿παν᾿ σό Πόζ-τεπέ κι εἶδα τήν Τραπεζοῦνταν, ἔμορφος κάτω σό Μεϊτάν, κι ἄσκεμος σήν Δαφνούνταν». Ἐξυμνῶ μετά τοῦ νομοφύλακος Ἰωάννου τοῦ Εὐγενικοῦ τό κάλλος τῶν Ναῶν αὐτῆς: «Καί αἴρει αὕτη κύκλῳ τούς ὀφθαλμούς, ἡ νέα Σιών, καί βλέπει θεοφεγγεῖς ὡς φωστῆρας ἐκ δυσμῶν καί βορρᾶ καί θαλάσσης καί ἑώας τά τέκνα αὐτῆς, τούς ἱερούς Πατέρας, ἐν τοῖς θείοις τεμένεσιν ἀπαύστως εὐλογοῦντας Θεόν», καί ἐν συγκινήσει ἀναλογίζο-μαι ὁποίας παρακαταθήκης φύλαξ καί φορεύς ὑπάρχω.”.

Αὐτῆς τῆς περιωπῆς Πόντιος Ἱεράρχης ὑπῆρξες! Ἀητός μονοκέφαλος, σάν ἐκείνους πού κοσμοῦσαν τά Βασιλικά ἐνδύματα Μανουήλ Α΄, τοῦ ἱδρυτοῦ τῆς Ἁγίας Σοφίας Τραπεζοῦντος, στραμμένος, δηλαδή, μόνον πρός Ἀνατολάς!

Καί ἡ Μήτηρ Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως δέν πρόκειται νά λησμονήσῃ αὐτόν τόν ἀνυστερόβουλο προσανατολισμό σου, τήν ἀγάπη σου, τήν γενναιότητά σου, τήν παρρησία σου, τήν προάσπισι τῶν εὐθυνῶν της, τήν πιστότητά σου ἀκόμη καί μόνος μονώτατος μένοντας. Ἡ Μήτηρ Ἐκκλησία γνωρίζει μέ σοφία νά τιμᾷ τούς ἀνθρώπους πού σπεύδουν νά τήν τιμοῦν καί νά φερθοῦν μέ στοργή στό πενιχρό μεγαλεῖο καί στήν κατά κόσμον ἀδυναμία της.

Σοῦ ὑπόσχομαι ὅτι τόν Πόντο θά τόν ἔχω σάν τά μάτια μου, ὅπως μοῦ τόν κληροδότησαν οἱ Οἰκουμενικές Σύνοδοι. Θά συνεχίσω, ὅσο μοῦ ἐπιτρέπει ὁ Θεός, νά τόν περιδιαβαίνω, νά τόν φροντίζω, νά τόν ἀγαπῶ, νά βλέπω στά σεμνώματά του τήν ἀγάπη σου, νά ἀφουγκράζωμαι στήν Κρώμνη τίς προγονικές σου διηγήσεις, νά ἡμερεύω τήν ψυχή μου στήν Ἴμερα, στήν ἑπτάκωμο Σάντα νά σέ συνδυάζω μέ τό μαρτυρολόγιο, νά σέ θυμᾶμαι στίς Λειτουργίες στοῦ Μελᾶ, νά νοσταλγῶ τό βραχῶδες καί ἄκαμπτο τοῦ φρονήματός σου ὑπέρ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. 

Καί, λοιπόν, φίλε Δράμας Παῦλε, σέ ἀποχαιρετῶ μέ τή θέρμη τῆς φιλίας δύο Ποντιοκαππαδοκῶν Ἁγίων, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί Βασιλείου τοῦ Μεγάλου:

«Σέ παρακαλῶ νά εἶσαι κοντά μου, νά σέ καίῃ ἡ ἴδια φλόγα τῆς ἀρετῆς καί νά συνεργάζεσαι μαζύ μου, καί ὅποια ὠφέλεια εἴχαμε συγκεντρώσει κάποτε, νά τήν διατηρῇς μέ τίς προσευχές, γιά νά μή διαλυθοῦμε σάν σκιά λίγο λίγο καθώς γέρνει ἡ μέρα». (Ἐπιστολή Η’, Βασιλείῳ…PG 37, 32 Α-Β).

Χριστός Ἀνέστη!»

Παύλου του σεβασμιωτάτου και θεοπροβλήτου Μητροπολίτου της Αγιωτάτης Μητροπόλεως Δράμας, υπερτίμου και εξάρχου Μακεδονίας, ημών δε πατρός και ποιμενάρχου, ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ!

[1] Ανέκδοτη ομιλία του στην Νάουσα, Σάββατο 30 Απριλίου 2022.

[2] Ό.π.

[3] Χειροτονητήριος ομιλία, Ιερός Καθεδρικός Ναός Αθηνών, 9 Οκτωβρίου 2005.